Loahpahuvvon

Epistemalaš modalitehta máná ehtalaš ja morálalaš árvvoštallamis

Drawing of boy opening a medicine cabinet — *Govva: Disainari / Tanja Sanila*

Dutkanprošeakta mánáid giela ja jurddašeami birra
Epistemalaš modalitehta máná ehtalaš ja morálalaš árvvoštallamis lea Sámi allaskuvlla dutkanprošeakta. Prošeavtta váldoulbmil lea guorahallat makkár oktavuohta lea mánáid ehtalaš jurddašeamis ja giellagiellageavaheamis.

Prošeakta gullá máŋgga dieđasuorgái: gielladiehtagii, filosofiijai, pedagogihkkii ja girjjálašvuođadiehtagii, ja prošeaktaáigodat lea 1.1.2019–31.12.2021. Covid 19 -dili geažil leat muhtun doaimmat maŋiduvvon jahkái 2022 (gč. "Doaimmat ja lágideamit").

Dutkangažaldagat
Leago máná giellageavaheamis ja ehtalaš jurddašeamis makkárge oktavuohta?

Mot viđa–čiežajahkásaš davvisámegielat mánát dulkojit ja árvvoštallet ehtalaš gažaldagaid, ja mot dát árvvoštallan boahtá ovdan sin gielas?

Makkár gielalaš vugiiguin mánát almmuhit vejolašvuođa, jáhkehahttivuođa ja sihkarvuođa?

Prošeavtta čoahkkáigeassu ja eará dieđut
Prošeavtta populearadieđalaš čoahkkáigeasu sáhttá lohkat dás. Ođastuvvon populearadieđalaš čoahkkáigeassu (2021) lea Norgga dutkanráđi neahttasiiddus dárogillii ja eŋgelasgillii.

Eambbo dieđut prošeavtta birra gávdnojit NVA-arkiivvas (Nasjonalt vitenarkiv, The Norwegian Research Information Respository) ja Norgga dutkanráđi prošeaktabáŋkkus.

Ovttasbargoguoimmit

Kristine Bentzen
UiT Norgga árktalaš universitehta

Hanna Outakoski
Ubmi universitehta

Biret Ánne Bals Baal
Sámi allaskuvla

Čoahkkáigeassu

Prošeavttas guorahallat makkár oktavuohta lea mánáid giellageavaheamis ja ehtalaš jurddašeamis. Prošeakta gullá máŋgga dieđasuorgái: gielladiehtagii, filosofiijai, pedagogihkkii ja girjjálašvuođadiehtagii.

Ulbmil lea čielggadit mot viđa–čiežajahkásaš mánát dulkojit ja árvvoštallet ehtalaš gažaldagaid, ja mot dát árvvoštallan boahtá ovdan sin gielas. Mii čielggadit makkár gielalaš vugiiguin mánát ovdanbuktet vejolašvuođa, jáhkehahttivuođa ja sihkarvuođa.

Materiála čoaggit mánáid ja rávisolbmuid ságastallamiin. Ságastallamiid vuođđun leat muitalusat main leat iešguđetlágan ehtalaš čuolmmat maid sáhttá čoavdit máŋgga ládje, ja maid čovdosiid sáhttá ákkastallat máŋgga ládje. Materiálačoaggimis leat Sámi allaskuvlla masterstudeanttat guovddážis.

Prošeakta galgá addit dieđuid mot mánáidgárddis ja skuvllas sáhttá nannet ja ovddidit mánáid giela ja mot ehtalaš áššiid birra sáhttá ságastallat mánáiguin.

Prošeavtta áigge lágidit guokte seminára maid fáddán lea mánáid ehtalaš jurddašeapmi ja giellaoččodeapmi. Seminárat lágiduvvojit ovttas UiT Norgga árktalaš universitehtain ja Ubmi universitehtain.

Doaimmat ja lágideamit

drawing of a leg kicking a football into a window that breaks — *Govva: Disainari / Tanja Sanila*

2024

Dieđalaš artihkal 11.11.2024
Indigenizing pre-teacher education: reflections on utilizing traditional storytelling to gather language data from Sámi children
AlterNative: An International Journal of Indegenous Peoples

2022

Symposia 21.–22.11.2022
Sámegielat mánáidgárde- ja skuvlamánáid giella ja jurddašeapmi.

Dutkanprošeakta Epistemalaš modalitehta máná ehtalaš ja morálalaš árvvoštallamis lágidii symposia sámegielat mánáid giela ja jurddašeami birra Romssas
21.–22.11.2022. Symposia lei oassin konferánssas International Research in Early Childhood Education Conference. Diversity in early childhood education - global and local arctic perspectives.

Ylva Jannok Nutti ja Viktor Johanssona ovdanbuktima namma lei Dekoloniseret mánáidgárddi pedagogihka: Čuovvut mielde, leahkit ja bargat ovttas vuohkin nannet sámi mánáid ja oahpaheaddjiid filosofalaš duostilvuođa (Decolonising early childhood pedagogies: Following along, being, and doing as a way for Sámi children and educators to engage philosophical courage).

Sara Ellen J. Eira Heahttá ovdanbuvttii bohtosiid iežas masterdutkamušas skuvlamánáid čállingiela sátnesojahanmáhtu birra.

Ánte Mihkkal Gaup sáhkavuoru fáddán lei dutkanprošeavtta ovttasbargu sámi oahpaheaddjeoahpuiguin, namalassii movt oahpaheaddjestudeanttat čohkkejedje dutkanmateriála mánáid gielas máinnastanárbevieru bokte.

Nils Oskal ja Johanna J. Ijäs ovdanbuvttiiga bohtosiid guorahallamis mánáidgárde- ja skuvlamánáid ehtalaš jurddašeami birra ja das movt mánát almmuhit epistemalaš modalitehta.

International Research in Early Childhood Education Conference

Sáhkavuorru 28.9.2022
Johanna Johansen Ijäs, Ánte Mihkkal Gaup, Pigga Keskitalo ja Nils Oskal: Evaluations expressed in children's use of the Sámi language, and storytelling as a method for data collection

Dutkanjoavkkus lei ovdanbuktin álgoálbmogiid oahpahuskonferánssas (World Indigenous People's Conference on Education) Adelaides, Australias 28.9.2022. Dás vuollelis lea ovdanbuktima čoahkkáigeassu.

Evaluations expressed in children’s use of the Sámi language
The presentation is based on a research project dealing with how Sámi-speaking children’s ethical judgments are expressed in their language use, and how their relation to moral reality is expressed verbally in terms of modality. This project is interdisciplinary, including fields of research such as Sámi linguistics, philosophy, education and literature, and its aim is to provide new knowledge about how language learning and moral reasoning take place in Sámi-speaking children aged five to seven.

Student teachers training to teach grades 1-10 have been included in the research to ensure a research focus in master’s degree programmes, and research has been conducted in collaboration with the practice schools and kindergartens. Student teachers have been active in planning and implementing data collection.

The data has been collected from interviews and conversations between children and student teachers in Sámi kindergartens and schools. The interviews and conversations have used stories that contain ethical dilemmas that offer different solutions and justifications for the solutions. The stories have been dramatized and practised by the student teachers, and then presented to the kindergarten and school children. The presentation and the discussions have been audio recorded.

In order to elucidate the range of choices for interpretation and presentation of the stories, artistic research has been conducted in the preparation of storytelling and yoiking (traditional Sámi way of singing). Examples of the articulation of different interpretations will be performed and demonstrated during the presentation of the paper.

Preliminary assumptions about Sámi children’s moral and ethical reasoning are presented on the basis of their answers and responses to stories containing dilemmas presented in dramatized narratives by student teachers.

The children in this study are expected to have acquired most of the important grammatical structures in their first language. They have both linguistic and cognitive skills to express different degrees of possibility, probability and certainty. In the presentation, we will examine whether the children choose inflectional means, lexical elements and/or different syntactic structures to express epistemic modality.

World Indigenous Peoples' Conference on Education

2021

Dieđalaš artihkal 30.12.2021
Modalitehta mánáidgárde- ja skuvlamánáid gielas
Sámi dieđalaš áigečála 2021

Populearadieđalaš čoahkkáigeassu eŋgelasgillii 16.12.2021
Popular Science Description
Prošeavtta ođastuvvon eŋgelasgiel čoahkkáigeassu Norgga dutkanráđi prošeaktabáŋkkus

Populearadieđalaš čoahkkáigeassu dárogillii 16.12.2021
Populærvitenskapelig framstilling
Prošeavtta ođastuvvon dárogiel čoahkkáigeassu Norgga dutkanráđi prošeaktabáŋkkus
Ovdanbuktin 10.12.2021
Dutkanprošeavtta doaimmaid ja bohtosiid gaskkusteapmi
Sámi allaskuvlla siskkáldas seminára

Muitalusat 24.11.2021
Filmmažat ja jietnafiillat main leat oanehis muitalusat, geahča oasi "Mánáidgárddiide ja skuvllaide"

Govat muitalusaide 24.11.2021
Govvačoakkáldat muitalusaide Mánná lea buohcci, Spábbačiekčan ja Gumpe boahtá

Govat Duottargonagas ja reaŋga -muitalussii 24.11.2021
Govvačoakkáldat Duottargonagas ja reaŋga -muitalussii

Girjealmmuheapmi 29.10.2021
Muital fal! Ofelaš mánáid giela ja jurddašeami ovddideapmái

Seminára 29.10.2021
Mánáid giella ja jurddašeapmi II, geahča oasi "Seminárat"
Lágideaddjit: Sámi allaskuvla, UiT Norgga árktalaš universitehta ja Ubmi universitehta

Sáhkavuorru 20.–22.10.2021
Epistemisk modalitet i etiske og moralske vurderinger i samisk barnespråk.
Saemien - Noerhtese Noerhtesne Sáme - Nuorttaj Nuortan Samisk - for Nord på Nord
Lágideaddji: Nord universitet

Sáhkavuorru 6.10.2021
Oahpaheaddjeoahpuid studeanttat dutkin: muitalanárbevieru dutkanmetoda mánáidgárddis ja skuvllas
Sámi oahpahuskonferánsa 2021
Lágideaddjit: Sámi allaskuvla ja Sámediggi

Jearahallan 27.9.2021
Mánáid giella ja jurddašeapmi
(oaniduvvon veršuvdna 22.9. sáddejuvvon jearahallamis)
Sameradion & SVT Sápmi

Posterčájáhus 22.9.2021
Mánáid giella ja ehtalaš ja morálalaš jurddašeapmi

Poster

Mánáid giella ja ehtalaš ja morálalaš jurddašeapmi (901.66 KB)

almmuhuvvui Sámi allaskuvlla dutkanbeivviid rahpandilálašvuođas 22.9.2021. Dan lea Árvu / Stine Marje Vars hábmen.
Dutkanbeivviid rahpandoalut Sámi allaskuvllas
Åpning av forskningsdagene

Jearahallan 22.9.2021
Mánáid giella ja ehtalaš ja morálalaš jurddašeapmi
Rádio Sápmi ja NRK Sápmi (23.9.2021)

Teakstaseminára 2 16.4.2021
Prošeaktabargiid siskkáldas teakstaseminára

Bargu girjjážiin mas čállit prošeavtta bohtosiid birra, joatkašuvvá. Ulbmiljoavkun leat earenoamážit skuvllaid ja mánáidgárddiid oahpaheaddjit, muhto maiddái oahpaheaddjestudeanttat ja sin oahpaheaddjit ja earát geat beroštit mánáid gielas ja jurddašeamis. Girjjážis almmuhit maid muitalusaid maid leat atnán prošeavttas ja govaid maid sáhttá geavahit veahkkin daid muitalettiin.

Teakstaseminára 5.3.2021
Prošeaktabargiid siskkáldas teakstaseminára

Prošeaktajoavku čoahkkanii ságastallat čállosiid birra maiguin leat bargame.

Mot lea studeantan vuolgit skuvlii dahje mánáidgárdái muitalit mánáide muitalusaid ja ságastallat singuin ehtalaš ja morálalaš áššiid birra? Makkár gielalaš vugiid mánát atnet go almmuhit modalitehta rávisolbmuiguin humadettiin? Mot mánát árvvoštallet ehtalaš ja morálalaš čuolmmaid? Dákkár gažaldagaide leat ohcame vástádusaid iežamet čállosiin.

Dasa lassin mii leat čállime muitalusaid maid leat prošeavttas muitalan.

Sáhkavuorru 11.–12.2.2021
Modal expressions in Saami-speaking kindergarten and school children
Bargobádji "Crosslinguistic Project on Pre- and Protomorphology in Language Acquisition" -nammasaš prošeavttas
Lágideaddji: Wiena universitehta

Rabas neahttaseminára 14.1.2021
Mánáid jurddašeapmi ja giella mánáidgárddis ja skuvllas

Jearahallan 14.1.2021
Mii lea sámi muitalanárbevierru. Sámi allaskuvlla dutkanjoavkku oktasaš prošeakta mánáidgárddiin ja skuvllain
Buorre iđit, Sápmi
Yle Sápmi, NRK Sápmi ja Sameradion & SVT Sápmi

2020

Filbma 19.11.2020
Duottargonagas ja reaŋga

Bargoseminára 14.–15.10.2020
Prošeaktabargiid siskkáldas bargoseminára

Sáhkavuorru 22.9.2020
”Mun in jáhke dat lea riekta” – mánáid vuogit almmuhit (eahpe)sihkarvuođa
Dutkanbeaivvit, Forskningsdagene

Filbmen 12.9.2020
Prošeaktajoavku ráhkada filmmaža mas muitalit muitalusa mánáidgárde- ja skuvlamánáide.

Populearadieđalaš čálus 30.6.2020
Mii lea modalitehta ja mot mánát dan almmuhit?
Sámis 31/2020

Sáhkavuorru 4.–5.2.2020
Challenges involved in data collection in a multidisciplinary project on epistemic modality in expressions of ethics and morals in North Saami child language.
Bargobádji "Crosslinguistic Project on Pre- and Protomorphology in Language Acquisition" -nammasaš prošeavttas
Lágideaddji: Wiena universitehta

Studeantaseminára 23.1.2020
Studeanta dutkin – dutkanmateriála ráhkkanit čoaggit skuvllas. Geahča oasi "Seminárat".

Oahpaheaddjeoahpuid masterstudeanttaid seminára.

2019

Populearadieđalaš čálus 12.12.2019
Muitalusaid vuođul ságastallat mánáiguin – vejolašvuođat ja hástalusat.
Sámis-áigečála nr 30/2019

Bargoseminára 29.11.2019
Prošeaktabargiid siskkáldas bargoseminára, geahča oasi "Seminárat".

Studeantaseminára 11.–12.9.2019
Studeanta dutkin – dutkanmateriála ráhkkanit čoaggit mánáidgárddis ja skuvllas, geahča oasi "Seminárat".
Oahpaheaddjeoahpuid masterstudeanttaid seminára

Rabas seminára 14.5.2019
Mánáid giella ja jurddašeapmi, geahča oasi "Seminárat".
Lágideaddjit: Sámi allaskuvla, UiT Norgga árktalaš universitehta ja Ubmi universitehta

Bargoseminára 22.3.2019
Prošeaktabargiid siskkáldas bargoseminára, geahča oasi "Seminárat".

Ođasášši 21.3.2019
Dutket mánáid giela ja jurddašeami
Smávva ođas Ávvir-aviissas

Ođasášši 20.3.2019
NRK Sámi rádioođđasat

Jearahallan 19.3.2019
Dutket mánáid giela ja jurddašeami
Veaigesátta
NRK Sápmi

Sáhkavuorru 14.–15.2.2019
Presentation of the project “Epistemic modality in expressions of ethics and morals in Saami child language”
Bargobádji "Crosslinguistic Project on Pre- and Protomorphology in Language Acquisition" -nammasaš prošeavttas
Lágideaddji: Wiena universitehta

Seminárat

Drawing of a wolf scaring three sheep and a child — *Govva: Disainari / Tanja Sanila*

Sámegielat mánáidgárde- ja skuvlamánáid giella ja jurddašeapmi
(Sámi-speaking children's use of language and reasoning in kindergarten and school)

Symposia Romssas 21.–22.11.2022

Dutkanprošeakta Epistemalaš modalitehta máná ehtalaš ja morálalaš árvvoštallamis lágida symposia sámegielat mánáid giela ja jurddašeami birra Romssas 21.–22.11.2022.

Symposia fáttát leat sámegielat mánáid giellaoččodeapmi ja giellaoahppan, sámegiela oahpaheapmi mánáidgárddis ja skuvllas, ja sámegielat mánáid jurddašeapmi.

Dieđuid symposia birra oažžu Johanna J. Ijäsis, johannai@samas.no, tlf. +47 78 44 85 19.

Symposia lea oassi riikkaidgaskasaš konferánssas man namma lea Diversity in early childhood education - global and local arctic perspectives ja mii lágiduvvo Romssas skábmamánus 2022. Konferánssa lágideaddjit leat UiT Norgga árktalaš universitehta, Monash University, Høgskulen på Vestlandet ja Sámi allaskuvla.

Mánáid giella ja jurddašeapmi II
Rabas dutkanseminára Romssas 29.10.2021

Sámi allaskuvlla dutkanprošeavtta Epistemalaš modalitehta mánáid ehtalaš ja morálalaš árvvoštallamis loahpahanseminára Mánáid giella ja jurddašeapmi II lágiduvvui Romssas 29.10.2021.

Prográmma

10.00–10.15
Seminára álggaheapmi

Seminára rahpan
Anne Britt Klemetsen Hætta, Giela, duoji ja servodatdiehtagiid goađi jođiheaddji, Sámi allaskuvla

10.15–10.30
Dutkanprošeakta epistemalaš modalitehta ja ehtalaš ja morálalaš árvvoštallama birra – Mánáid giela ja jurddašeami guorahallan muitalusaid bokte skuvllain ja mánáidgárddiin
Johanna Johansen Ijäs

10.30–11.00
Muitalanárbevierru dutkanmateriála čoaggimis
Ánte Mihkkal Gaup

11.00–11.30
Dutkanbargu ovttas oahpaheaddjeoahpuiguin – studeanttaid jurdagat
Pigga Keskitalo

Boradeapmi

12.30–13.00
Bamse-bláđđi ja kollektiiva morálačállin – fuomášumit čállinbargobájis
Hanna-Máret Outakoski

13.00–13.30
Guovtte- ja golmmajahkásaš mánáid guhkimus cealkagat
Biret Ánne Bals Baal

Gáffeboddu

13.45–14.15
Movt mánáid ehtalaš árvvoštallamat bohtet ovdan mánáid giellageavaheamis?
Nils Oskal

14.15–14.45
Na boastut, muhto dat soaitá leat riekta – Epistemalaš ja evidentiála modalitehta mánáidgárde- ja skuvlamánáid gielas
Johanna Johansen Ijäs

14.45–15.00
Ságastallan

15.15–15.35
Girjealmmuheapmi: Muital fal! Ofelaš mánáid giela ja jurddašeami ovddideapmái

15.35–15.45
Seminára loahpaheapmi

2 people at a conference table having a video call with 2 people on a screen — *Govva: Mai-Lis Eira, Sámi allaskuvla*

Siskkáldas teakstaseminára 2
Prošeaktabargiid teakstaseminára 16.4.2021

black and white photo of a person at a table having a video call — *Govva: Johanna J. Ijäs*

Prošeaktabargiid teakstaseminára
Prošeaktabargiid teakstaseminára 5.3.2021

Poster for an event — *Hábmen: Mai-Lis Eira, Sámi allaskuvla*

Mánáid jurddašeapmi ja giella mánáidgárddis ja skuvllas
Rabas neahttaseminára 14.1.2021

Semináras geahčadit mot mánáidgárddis ja skuvllas sáhttá bargat muitalanárbevieruin ja mot mánáid jurddašeami ja giela sáhttá ovddidit. Dasa lassin muitalit mot dutkanjoavku lea ovttasbargan mánáidgárddiiguin ja skuvllaiguin ja oahpaheaddjeoahpuid studeanttaiguin.

Seminára heive earenoamážit mánáidgárddiid ja vuođđoskuvllaid oahpaheddjiide ja oahpaheaddjestudeanttaide, muhto maiddái earáide geat beroštit mánáid jurddašeamis ja gielas.

Muhtun sáhkavuoruid PowerPoint-čájáhusaid beassá oaidnit go deaddila sáhkavuoru nama dás vuollelis.

Prográmma (ođastuvvon 12.1.2021)

14.00–14.05 Álggaheapmi
14.05–14.15 Johanna Johansen Ijäs: Mánáidgárdi ja skuvla dutkanprošeavtta ovttasbargoguoibmin
14.15–14.35 Pigga Keskitalo: Studeanttat dutkin – ovttasbargu oahpaheaddjeoahpuiguin
14.35–14.55 Ánte Mihkkal Gaup: Mot mánáidgárddis ja skuvllas sáhttá bargat muitalanárbevieruin

Boddu

15.05–15.25 Nils Oskal ja Johanna Johansen Ijäs: Mot mánáidgárddis ja skuvllas sáhttá ovddidit mánáid jurddašeami ja giela
15.25–15.40 Ságastallan
15.40–15.45 Loahpaheapmi

Semináralanja liŋka: https://samas.zoom.us/j/63939623809.
Bivdit seminára oasseváldiid čállit iežaset olles nama go bohtet Zoom-latnjii.

black and white picture of three people sitting across from each other in a sofa group — *Govva: Johanna J. Ijäs*

Prošeaktabargiid seminára
Prošeaktabargiid goalmmát siskkáldas seminára Ylläsis 14.– 15.10.2020

Prošeavtta siskkáldas semináras plánegođiimet rabas neahttaseminára prošeavtta bohtosiid birra. Seminára lágiduvvo earenoamážit mánáidgárddiid ja skuvllaid oahpaheddjiide ja oahpaheaddjeoahpuid studeanttaide.

Seminára heive maiddái earáide geat beroštit mánáid gielas ja jurddašeamis. Dat lágiduvvo ođđajagimánus 2021. Eambbo dieđut bohtet.

Muđui mii barggaimet girjjážiin mas muitalit prošeavtta bohtosiid birra. Áigut čilget mot mánát dulkojit ja árvvoštallet ehtalaš gažaldagaid, ja mot dát árvvoštallan boahtá ovdan sin gielas.

Mii čohkket girjjážii maiddái evttohusaid mot mánáidgárddis ja skuvllas sáhttá bargat muitalanárbevieruin ja mot mánáiguin sáhttá ságastallat ehtalaš ja morálalaš áššiid birra. Eambbo dieđut bohtet girjjáža almmuheami birra.

Dasa lassin ságastalaimet guhtet guimmiideamet čállosiid birra maiguin leat bargame.

Čállosiid fáddán lea mánáid ehtalaš ja morálalaš jurddašeapmi ja dat mot modalitehta boahtá ovdan mánáid giellageavaheamis. Čállit maid dan birra mot oahpaheaddjestudeanttat sáhttet searvat dutkanprošeavttaide.

5 people sitting around a table — *Govva: Johanna J. Ijäs*

Studeanta dutkin – dutkanmateriála ráhkkanit čoaggit skuvllas
Oahpaheaddjestudeanttaid seminára 23.1.2020

Oahpaheaddjeoahpuid studeanttat servet dutkanprošeavtta materiálačoaggimii.

Semináras geahčadeimmet mot muitalusaid sáhttá atnit vuođđun go áigu čoaggit dutkanmateriála mánáid giela ja jurddašeami birra.

Ságastalaimet maid ehtalaš prinsihpaid birra maid galgá atnit muittus go lea dutkame mánáid.

picture of a snowmobile with an older child on it and a younger one next to it — *Govva: Per-Josef Idivuoma*

Prošeaktabargiid seminára
Prošeaktabargiid nubbi siskkáldas seminára lei Guovdageainnus 29.11.2019.

Studeanta dutkin – dutkanmateriála ráhkkanit čoaggit mánáidgárddis ja skuvllas
Oahpaheaddjestudeanttaid seminára 11.–12.9.2019

Oahpaheaddjeoahpuid masterstudeanttat servet prošeavtta materiálačoaggimii. Materiála čoggojuvvo mánáidgárddiin ja skuvllain. Ulbmil lea muitalusaid vuođul ságastallat mánáiguin.

Semináras oahpásnuvaimet máinnasmáilmmi gillii ja doibmii. Geahčadeimmet maid mot dutki hukse oadjebas dutkandili mánáiguin.

Loahpas ságastalaimet prošeavtta teorehtalaš duogáža birra: mánáid ehtalaš jurddašeami ja epistemalaš modalitehta almmuhanvugiid birra.

2 children pointing at letters hung up on a wall — *Govva: Gáhkkorčoru mánáidgárdi*

Mánáid giella ja jurddašeapmi
Rabas seminára Guovdageainnus 14.5.2019

08.30–08.35
Epistemalaš modalitehta máná ehtalaš ja morálalaš árvvoštallamis: máŋggadieđalaš dutkanprošeakta
Johanna Johansen Ijäs, Sámi allaskuvla

08.35–09.05
Barns språklige uttrykk for etiske vurderinger
Nils Oskal, Sámi allaskuvla

09.20–09.50
Om andre ordens vurderinger, normativitet og språk
Mariann Solberg, UiT Norgga árktalaš universitehta

09.50–10.20
Mot giellageavaheamis vuhtto sihkkarvuohta, eahpesihkkarvuohta ja vejolašvuohta? Álgogeahčastat epistemalaš modalitehtii davvisámegielas
Johanna Johansen Ijäs, Sámi allaskuvla

10.35–11.05
Tilegnelse av modalitet
Kristine Bentzen, UiT Norgga árktalaš universitehta

Boddu

12.30–13.00
Muitalusaid vuođul ságastallat mánáiguin – vejolašvuođat ja hástalusat
Ánte Mihkkal Gaup ja Pigga Keskitalo, Sámi allaskuvla

13.00–13.30
Árvvuid ja vihkkedallamiid gálduin mánáid máilmmis
Hanna Outakoski, Ubmi universitehta

Gáffe

13.45–14.15
Makkár dieđuid sáhttá oažžut máná giela birra devdojuvvon CDI-skoviin?
Biret Ánne Bals Baal, Sámi lohkanguovddáš

14.15–15.00
Ságastallan ja loahpaheapmi

Lágideaddjit:
Sámi allaskuvla
UiT Norgga árktalaš universitehta
Ubmi universitehta

picture of a man reading a booklet — *Govva: Pigga Keskitalo*

Prošeaktabargiid seminára
Prošeaktabargiid vuosttaš siskkáldas
seminára Ylläsis 22.3.2019

Siskkáldas seminára váldoáššin lei ságastallat dutkanmetodihka birra. Ulbmilin lei gávdnat vuogas materiálačoagginvuogi. Dasa lassin plániimet rabas seminára mii dollojuvvo Guovdageainnus miessemánus 2019.

Ovdanbuktimat

drawing of a boy smashing a store window with a baseball bat — *Govva: Disainari / Tanja Sanila*

Almmuheamit

Keskitalo, Pigga 2024: Indigenizing pre-teacher education: reflections on utilizing traditional storytelling to gather language data from Sámi children. [dieđalaš artihkal]

Ijäs, Johanna Johansen 2021: Modalitehta mánáidgárde- ja skuvlamánáid gielas. [dieđalaš artihkal]

Gaup, Ánte Mihkkal 2021: Mánná lea buohcci, Spábbačiekčan, Gumpe boahtá. Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla. [filmmažat]

Gaup, Ánte Mihkkal 2021: Mánná lea buohcci, Spábbačiekčan, Gumpe boahtá. Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla. [jietnafiillat]

Ijäs, Johanna J. & Keskitalo, Pigga & Oskal, Nils & Gaup, Ánte Mihkkal (doaimm.) 2021: Muital fal! Ofelaš mánáid giela ja jurddašeami ovddideapmái. Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla. [diehtogirjjáš] [Gč. "Mánáidgárddiide ja skuvllaide" dás badjelis.]

Ijäs, Johanna J. & Oskal, Nils & Keskitalo, Pigga & Gaup, Ánte Mihkkal 2021:

Mánáid giella ja ehtalaš ja morálalaš jurddašeapmi (901.66 KB)

. Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla. [posterčájáhus]

Gaup, Ánte Mihkkal 2020: Duottargonagas ja reaŋga. –YouTube. [filbma]

Ijäs, Johanna J. 2020: Mii lea modalitehta ja mot mánát dan almmuhit? – Sámis 31/2020. [populearadieđalaš čálus]

Keskitalo, Pigga 2019: Muitalusaid vuođul ságastallat mánáiguin – vejolašvuođat ja hástalusat. – Sámis 30/2019. [populearadieđalaš čálus]

Mánáidgárddiide ja skuvllaide

MÁNÁIDGÁRDDIIDE JA SKUVLLAIDE
Prošeavttas ráhkadit materiálaid maid sávvat mánáidgárddiid ja skuvllaid sáhttit atnit mánáid giela ja jurddašeami ovddidan- ja nannenbarggus.

Muitalusat (filmmažat)
Golbma muitalusa maid sáhttá atnit vuođđun go ságastallá mánáiguin ehtalaš ja morálalaš áššiid birra.

Vuosttaš muitalus lea máná birra gii buohccá ja dárbbaša dálkasa, ja dan birra mii de geavvá go ruovttus ii gávdno dálkkas. Nubbi muitalus lea unnavieljaža birra gii háliida čiekčat spáppa stuorit mánáiguin. Goalmmát muitalusas gulat mii geavvá go áddjá jearrá iežas áddjuba geahččat sávzzaid dan botta go ieš čorge šilju. Muitalusat leat čállojuvvon hámis Muital fal! -girjjážis vuolemusas dán siiddus.

Muitalusat (jietnafiillat)

Govat muitalusaide
Govvačoakkáldat mas leat govat Mánná lea buohcci -muitalussii, Spábbačiekčan-muitalussii ja Gumpe boahtá -muitalussii. Ovttaskas govaid gávnnat go deaddilat gova dás vuollelis. Muitalusat leat čállojuvvon Muital fal! -girjjážis vuolemusas dán siiddus. Ivdnegovaid sáhttá atnit muitalusaid muitalettiin ovdamearkka dihte mánáidgárddis ja skuvllas, ivnnehis govaid sáhttet mánát ieža ivdnet maŋŋel muitalusbottuid. Govaid lea Tanja Sanila ráhkadan.

Filbma
Duottargonagas ja reaŋga -filmmas lea muitalus dan birra go reaŋga háliida náitalit duottargonagasa nieiddain. Filmma ulbmil lea movttiidahttit mánáidgárddiid ja skuvllaid bargat muitalanárbevieruin. Háliidit maid čájehit mot unnán resurssaiguin lea vejolaš ráhkadit filmmaid. Filmma lea Dánel Gaup govven ja čuohppan, ja Bjørg Monsen Vars lea ráhkadan govaid maid muitaleaddji čájeha filmmas.

Govat Duottargonagas ja reaŋga -muitalussii
Govvačoakkáldat mas leat govat mat gullet Duottargonagas ja reaŋga -muitalussii. Ovttaskas govaid gávnnat go deaddilat gova dás vuollelis. Ivdnegovaid sáhttá atnit muitalusa muitalettiin ovdamearkka dihte mánáidgárddis ja skuvllas, ivnnehis govaid sáhttet mánát ieža ivdnet maŋŋel muitalusbottuid. Govaid lea Bjørg Monsen Vars ráhkadan. Muitalusa sáhttá guldalit ja geahččat dás badjelis. Čálalaš hámis muitalus gávdno Muital fal! -girjjážis dás vuolábealde.

Diehtogirjjáš
Muital fal! -girjjážis dás vuollelis evttohit movt muitalusaiguin sáhttá nannet ja ovddidit mánáid giela, ja movt muitalusaid vuođul sáhttá ságastallat ehtalaš ja morálalaš áššiid birra mánáiguin. Girjjáža mielddusin leat muitalusat maid sáhttá atnit vuođđun mánáiguin ságastaladettiin. Girjjážis leat maid liŋkkat govaide maid sáhttá čájehit mánáide muitalusaid muitalettiin ja maid mánát sáhttet ivdnet go leat gullan muitalusaid. Prentejuvvon veršuvdna lea sáddejuvvon olu sámi mánáidgárddiide ja skuvllaide Suoma, Ruoŧa ja Norgga bealde.

Muital fal! (5.64 MB)

Mediaáššit

Boy inbetween trees — *Govva: Per-Josef Idivuoma*

Jearahallan 27.9.2021
Mánáid giella ja jurddašeapmi
(oaniduvvon veršuvdna 22.9. sáddejuvvon jearahallamis)
Sameradion & SVT Sápmi

Jearahallan 22.9.2021
Mánáid giella ja ehtalaš ja morálalaš jurddašeapmi
Rádio Sápmi ja NRK Sápmi (23.9.2021)

Jearahallan 14.1.2021
Mii lea sámi muitalanárbevierru. Sámi allaskuvlla dutkanjoavkku oktasaš prošeakta mánáidgárddiin ja skuvllain
Buorre iđit, Sápmi
Yle Sápmi, NRK Sápmi ja Sameradion & SVT Sápmi

Ođasášši 21.3.2019
Dutket mánáid giela ja jurddašeami
Smávva ođas Ávvir-aviissas

Ođasášši 20.3.2019
NRK Sámi rádioođđasat

Jearahallan 19.3.2019
Dutket mánáid giela ja jurddašeami
Veaigesátta
NRK Sápmi

Epistemalaš modalitehta máná ehtalaš ja morálalaš árvvoštallamis

2024

2022

2021

2020

2019

2022

2021

2020

2019

Resources and links

Participants