Tuomas Koukkari (Oulu ollâopâttâh) 

Anarâškielâ kvantiteetkoskâvuođah

Anarâškielâ morfofonologia annoo távjá uáli muálkkán (om. Valtonen et al. 2022), já koskâsii saajeest tast lii jienâduvâi kvantiteetmolsom. Ton ärbivuáválâš kovedemvyehi vuáđuduvá diakronian, adai molsom lii kovedum ton historjálii tuáváá peht (om. Itkonen 1946). Kvantiteet uáinoo sorjomin sehe historjálii täsimolsomist et nk. maadâtiijpâst, já tai ovtâstumeh realisistuveh sierâ vuovijn sierâlágán madduin já sierâ konsonantijn.

Muálkkáá kvantiteetmolsom tiättoo meiddei pajekielâ Puálmág kuávlukielâst, mon Konrad Nielsen kieđâvuš náguskirjestis Die Quantitätsverhältnisse im Polmaklappischen (1902). Tot sulâstit sehe diakronisávt ete synkronisávt mottoomverd anarâškielâ västideijee molsom; Nielsen kuittâg kieđâvuš ääši vuosâsájásávt synkronisávt, já maaŋgâ konsonantij molsom sun puáhtá kovediđ tuše kyevti tâi kuulmâ tääsi koskâsâžžân.

Taan oovdânpyehtimist lii ulmen heiviittiđ Nielsen maali sulâstittee synkronisii kovedemvyevi anarâškielâ kvantiteetmolsomân. Puátá almosân, et iänámustáá konsonantij já konsonantovtâstumij molsomist láá tuše kyehti sierâ tääsi, Nielsen termijgijn kievrâs já hiäjus. Sonorantijn já mottoom kuávlukielâin sibilantijn láá kulmâ, mut tuše muádi konsonantijn (/k/, /c/ já /č/, sehe taigijn mulsâšuddee /h/, /v/, /s/ já /j/) láá nelji tääsi (kievrâs I, kievrâs II, hiäjus I, hiäjus II).

Nuuvtko Puálmág kuávlukielâst, meiddei anarâškielâst nube staavvâl vookaal historjálâš kukkodâh vaaigut kvantiteetmolsom realisaation, adai jis taat vookaal lii historjálávt uánihâš (i, â tâi u) realisaatio lii ereslágán ko jis tot lii historjálávt kukke (e, á, a tâi o). Eromâšávt taat oinuu vuossâmuu staavvâl vokalist, mii meiddei uásálist kvantiteetmolsomân vuossâmužžân mainâšum juávhust, mut tuše uáli raijiittum vuovijn majebist. Synkronisávt ääši puáhtá ettâđ nuuvt, et sierâ sujâttemtiijpâin láá sierâ molsomnjuolgâdusah (vrd. Nielsen 1902: 21-28).

 

Käldeeh:

Itkonen, Erkki 1946: Struktur und Entwicklung der ostlappischen Quantitätssysteme. SUST LXXXVIII. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.

Nielsen, Konrad 1902: Die Quantitätsverhältnisse im Polmaklappischen. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.

Valtonen, Taarna – Ylikoski, Jussi – Aikio = Luobbal Sámmol Sámmol Ánte 2022: Aanaar (Inari) Saami. Marianne Bakró-Nagy, Johanna Laakso & Elena Skribnik (tuáim.) The Oxford Guide to the Uralic Languages: 178-195. Oxford University Press.