Thomas Brevik Kjærstad (UiT Nöörjen arktihke universiteete)

Saemien leksikografije

Manne edtjem dåakteregraadem saemien leksikografijen bïjre tjaeledh. Edtjem dotkedh guktie daanbeajjetje saemien baakoegærjah leah. Mij hijven jïh mij nåake?

Daaroengïeli jïh saemiengïeli gaskem (jïh aaj daaroengïeli jïh soemengïelen gaskem) eah gååvnesh dan gellieh baakoegærjah. Buerie baakoegærja mij gååvnese, lea daaroen- jïh estlaantengïelen gaskem (Turid Farbregden Norsk-estisk estisk-norsk ordbok). Edtjem vuartasjidh dejtie baakoegærjide jïh voejhkelidh gaavnedh mij buerie dan estlaantengïelen baakoegærjesne, jïh mij fååtese åarjelsaemien baakoegærjesne.

Jeatjah dåeriesmoere lea ahte saemiengïele ij leah magkeres skuvlefaage laedtide orreme. Ij magkeres tradisjovnine orreme saemien gïelem ööhpehtidh jeatjah almetjidie enn goh saemide. Eah leah laedtieh maam gænnah saemien tjoereme lïeredh skuvlesne. Dannasinie nåake daejredh guktie dagkeres buerie daaroen → saemien -baakoegærja byöroe årrodh.

Vihkeles gyhtjelasse lea: Mij lea produksjovnebaakoegærja? Mij dagkarinie baakoegærjesne tjåådtje? Gustav Hasselbrinken baakoegærjah, mah 1980-jaepiej böötin, leah åarjelsaemiengïeleste → teevehtjegïelese. Dah baakoegærjah hijvenlaakan saemien baakoeh tjïelkestieh (teevehtjegïelesne), mohte dah eah mannem viehkehth. Eah dah laedtide viehkehth saemien lïeredh tjaeledh. Jis manne goh laedtie edtjem saemien tjaeledh, dellie «produksjovnebaakoegærjam» daarpesjem. Mov ietniengïele lea daaroen, jïh daarpesjem viehkiem rïektes saemien baakojde gaavnedh jïh tjaeledh.

Estlaantengïelen lea seamma joekehtsh daaroengïeleste goh åarjelsaemiengïeleste, grammatihkesne. Jis manne sïjhtem estlaantengïelem tjaeledh, jïh estlaantengïelen baakoegærjam nuhtjem, destie åadtjoem vaestiedassh. Jis sïjhtem jiehtedh gå, vaedtsedh: dle åadtjoem: gå/dra, foregå, gå an, gå av, gå igjen, gå over, gå ut over, gå ut fra, gå med på. Destie åadtjoem daejredh guktie jeahtam dam estlaantengïelesne.

Noerhtesaemien gïeletsiehkie ånnetji buerebe orreme. Konrad Nielsen daaroengïelem jïh englaantengïelem nuhtji dennie jïjtse baakoegærjesne.

Dotkemegyhtjelassh:

• Guktie galka saemien produksjovnebaakoegærja årrodh? Ij leah magkeres gænnah tradisjovne orreme saemiengïelem laedtide ööhpehtidh. Guktie baakoegærja daaroen preposisjovnh jïh verbh tjïelkeste?
• Korpus maahta aevhkine årrodh. Guktie daaletje korpuseleksikografijem nuhtjedh saemiengïelesne? Maahta dorjeldh-jiermie statistihke analyjsh saemien korpuseste darjodh, vuj lea saemien korpuse annje fagkan onne?
• Guktie korpusebarkoem, leksikografijem jïh terminologijem seammasïenten darjodh, jïh gïeh gelkieh dam barkoem darjodh?